Dia-taal als bouwsteen voor taalbeleid
Berend Stellingwerf, RUG/Etoc
Dia·taal is een internetgestuurd taaltoetspakket voor de eerste vier klassen van het voortgezet onderwijs. Het bouwt voort op de bekende tekstbegriptoets van Hilde Hacquebord. Diataal voegt daar o.a. een leerlingvolgsysteem aan toe.
Functies die Dia-taal heeft:
1. Leerlingdiagnose:
a. signaleren van taal/leeszwakke leerlingen
b. diagnostiek: gaat het om een taal- of leesprobleem bij de leerling?
2. Volgen van leerlingen (leerlingvolgsysteem)
3. Schooldiagnose (een vergelijking van de cijfers voor de school met landelijke gemiddeldes)
Dia-taal bestaat uit …
- dia·tekst lvs, een tekstbegriptoets en leerlingvolgsysteem
- dia·woord, een woordenschattoets
- dia·foon, een luistervaardigheidstoets
- dia·plus is een e-zine met achtergrondinformatie en lesmaterialen
- (De laatste twee kwamen in de presentatie niet aan bod).
Diatekst
Diatekst is een leerlingvolgsysteem. Met Diatekst (bestaand uit toetsen voor leesvaardigheid) kun je aan het begin van het jaar vaststellen welk beginniveau je leerlingen hebben. Daar kun je dan ook het taalbeleid op afstemmen en later mee evalueren.
Diatekst is beschikbaar voor jaar 1 tot en met 3, voor alle niveaus (en per 31/7 2005 leverbaar.)
In Diatekst worden leerlingen op een bepaald niveau ingeschat, bijvoorbeeld havo-niveau. De toets geeft de leerling automatisch een tekstselectie die bij diens niveau past en stelt dat bij terwijl de leerling de toets aan het maken is. De leerling wordt dus adaptief getoetst op het eigen werkelijk tekstniveau.
De docent krijgt informatie (op scherm) over de leerlingen: in termen van BLN begrijpend leesniveau, voorheen DLE (didactische leeftijdsequivalent), vaardigheidsniveau (zwak tot zeer goed). Maar er wordt ook een lezersprofiel van elke leerling gemaakt. De leerling is een goede lezer, een probleemlezer, schoolse of compenserende lezer.
|
een goede lezer: |
scoort voldoende op alle gebieden |
|
een probleemlezer |
- leest technisch zwak; - heeft weinig zelfvertrouwen; - is niet gemotiveerd; - zit in een negatieve spiraal |
|
een schoolse lezer |
- heeft een goede woordkennis; - ondervindt moeilijkheden bij het begrijpen van de tekst; - heeft een bevangen, niet actieve houding bij het lezen |
|
een compenserende lezer |
- ondervindt moeilijkheden op woordniveau; - is gericht op het achterhalen van betekenis; - heeft een actieve leeshouding |
Dia·woord
heeft de volgende functies:
- signaleert en diagnosticeert zwakke woordkennis
- toetst adaptief op eigen woordkennis-niveau
Er is geen leerlingvolgsysteem bij Dia-woord. De toets is ook alleen voor de brugklas.
Op het analysescherm voor de docent is zichtbaar:
- woordkennisniveau
- vaardigheidsniveau: zeer zwak tot zeer goed.
Dia-woord kan uitsluitsel geven over de vraag of een leerling een taal- of leesprobleem heeft: is er sprake van taalachterstand bijvoorbeeld (dan krijg je een goede score op woordenschat in combinatie met een slechte op leesvaardigheid)?
Hoe verder…
Na de diagnose begint de remediëring als het goed is. Die kan bestaan uit:
1. Remedial teaching (dat doe je als er relatief weinig leerlingen met problemen zijn)
2. Hulplessen (als groepen leerlingen extra hulp nodig hebben)
3. Klassikaal dus voor alle leerlingen meer aandacht voor lees- en taalvaardigheid.
Taalgericht vakonderwijs is in feite de combinatie van bovenstaande in alle lessen.
De lezersprofielen kunnen behulpzaam zijn om vast te stellen welke gerichte hulp nodig is:
|
een goede lezer: |
- |
|
een probleemlezer |
kan ondersteuning gebruiken voor: - woordenschat - begrijpend lezen - studerend lezen |
|
een schoolse lezer |
ondersteuning nodig voor: - begrijpend lezen - studerend lezen |
|
een compenserende lezer |
ondersteuning nodig op: - woordenschat |
Extra informatie?
Zie www.diataal.nl of www.etoc.nl (Je kunt een demo-account aanvragen)
Vragen van deelnemers
1 Er is lesmateriaal bij dit pakket (4 modules) om hulplessen tekstbegrip in te vullen. Wat is specifiek voor dit materiaal?
Het sluit aan op de toets, ander lesmateriaal doet dat niet. Het bevat relatief meer aandacht voor samenwerken, leergesprekken en reflectie. Er zijn plannen om dit materiaal uit te breiden.
2 Als ik alleen woordenschat wil diagnosticeren en daarop remediëren, kan dat?
Ja, met Dia-taal kan woordenschat ook separaat worden getoetst. Diaplus is een ondersteuningspakket: twee keer per jaar komt er een editie van een module met ondersteuningsstof beschikbaar. De tekstpakketten zijn geordend op moeilijkheidsgraad, toets- en oefenmateriaal op het juiste niveau.
3 Hoe kan Diataal een bouwsteen voor taalbeleid worden?
Voor scholen is Dia-taal vaak een eerste stap voor taalbeleid. Het geeft een realistisch beeld van het taalvaardigheidsniveau van de leerlingpopulatie en daardoor functioneert het vaak als breekijzer om serieus iets aan taalontwikkeling op school te doen. Dat kan op een school waar taalbeleid nieuw is, maar ook als de school al met zorg en rt bezig is maar breder aan taalbeleid wil werken. Diataal kan duidelijk maken aan de hele school dat rt of nt2 alleen niet volstaat maar ook bij zaakvakken aan taalontwikkeling moet worden gewerkt.