De lesfabriek: voor taalrijk onderwijs

Regine Bots (CED, Het Projectbureau, Rotterdam) en Josje Hamel (APS, Utrecht)

Taalgerichte lessen maken is leuk en nuttig, maar kost veel tijd. Hoe zou je dat nou efficiënter aan kunnen pakken? Drie landelijke instituten (de CED-Groep, het APS en de SLO) hebben met een subsidie van het ministerie van onderwijs de handen ineengeslagen om een programma te ontwikkelen waarmee je snel een les(senserie) kunt maken: de lesfabriek. De lesfabriek is een digitaal hulpmiddel, waarin allerlei instrumenten (uitgewerkte opdrachten, lijsten met doelstellingen, enzovoort) beschikbaar zijn die taalgerichte lessen mogelijk maken.

Tijdens de workshop geven Regine Bots en Josje Hamel een toelichting op deze lesfabriek. 

Aan het begin van de workshop stelden we de deelnemers de volgende vraag:

Stel je voor dat er een digitaal hulpmiddel zou zijn om snel(ler) taalgerichte lessen te maken; wat voor elementen zou zo’n hulpmiddel voor jou moeten bevatten? Een greep uit de antwoorden:

-         de lesfabriek moet een raamwerk bevatten voor taalstappen (stappenplannen)

-         de lesfabriek moet checklists bevatten voor de uitvoering/ beoordeling van bepaalde taaltaken

-         door gebruik van de lesfabriek moet je samenhang kunnen creëren in het aanbieden van lesstof

-         de lesfabriek zou een mogelijkheid tot instaptoetsen moeten bieden met daaraan gekoppeld een leerroute

-         er moet de mogelijkheid zijn om zowel taal- als vakdoelen op te nemen en die taaldoelen ook aan te vinken

-         de beroepscontext moet gelinkt kunnen worden

-         er moeten formats in die visueel werken mogelijk maken.

De wensen van de deelnemers zullen zo veel mogelijk meegenomen worden bij de verdere ontwikkeling van de lesfabriek

Hoe ziet de lesfabriek er uit?

De lesfabriek is een applicatie van Word waarin allerlei documenten zijn opgeslagen die kunnen worden opgeroepen. [hier invoegen screenshot lesfabriek] Hoe ga je daarin te werk? Nadat je de lesfabriek geopend hebt, kom je in het startscherm. Hierin kun je de organisatorische gegevens invullen als naam van de school, klas, vak/leergebied, enzovoort.

Op de volgende pagina kom je bij de echte inhoud van de les(senserie) die je gaat samenstellen. In achtereenvolgens de categorieën: onderwerp, doelen, eindopdracht, beoordeling, opdrachten, voortgang en reflectie vind je allerlei documenten die je helpen om een lessenserie te maken. [nog toelichten hoe we deze categorieën gedefinieerd hebben?]

In de categorie `doelen’ komen bijvoorbeeld lijsten met mogelijke taaldoelstellingen die docenten zo kunnen aanvinken.

De docent die aan de slag gaat met de lesfabriek kan per categorie documenten openen. Wil je een document echt opnemen in je lessenserie, dan druk je op OK en wordt het document daaraan toegevoegd. Vervolgens kun je de inhoud wijzigen. Bij elk document in de lesfabriek verschijnt op het moment dat je het aanklikt een korte toelichting. Er is ook een uitgebreidere toelichting beschikbaar (via de knop met het vergrootglas). Wil je binnen de categorie `opdrachten’ bijvoorbeeld weten waarom je de opdracht `vier-op-een-rijspel’ zou gebruiken, dan kun je een document oproepen waarin informatie staat over doel en werkwijze van deze opdracht. Wil je het `vier-op-een-rijspel’ vervolgens daadwerkelijk gebruiken, dan is er een docentenhandleiding beschikbaar die je kunt aanvullen met de relevante informatie en leerlingmateriaal waarin je de lesstof kunt verwerken.

Reacties van de deelnemers aan de workshop

De reacties van de deelnemers waren enthousiast. Een aanwezige waar op school het nieuwe leren is ingevoerd en waar alle docenten zelf lesmateriaal maken zag de lesfabriek als een goede mogelijkheid om meer eenheid te krijgen in al het materiaal. Een kritisch puntje was er ook. Een lessenserie die was samengesteld met een voorloper van de lesfabriek, bevatte volgens de deelnemers wel erg veel taal. Nadrukkelijke wens aan de ontwikkelaars van de lesfabriek is dan ook om te zorgen dat er ook gewezen wordt op de noodzaak van visueel materiaal en dat het makkelijk wordt gemaakt om dit in te voegen in de lessenserie.

Een laatste vraag was of de lesfabriek ook uitgewerkte voorbeelden zal bevatten of alleen lege formats? Het is uitdrukkelijk de bedoeling dat er in de lesfabriek ook voorbeelden komen. Docenten kunnen ook hun eigen voorbeelden insturen, de lesfabriek kan zo ook een distributiefunctie krijgen.

Verloop van het project

De lesfabriek wordt in de loop van het jaar 2005 verder gevuld met allerlei instrumenten. Vanaf ongeveer januari 2006 wordt de lesfabriek op verschillende scholen uitgeprobeerd. Eind 2006 zal de lesfabriek gratis beschikbaar zijn voor alle scholen in Nederland.