De meesterproef; werken aan taalcompetenties bij prestaties in de bovenbouw vmbo innovatieve techniek
Atty Tordoir (APS, Utrecht) en Annelies Riteco (Archimedes Training en Advies, Hogeschool van Utrecht, Utrecht)
Deze themagroep is uitgevoerd met medewerking van:
Serge Berkman, leerling Montessori College Oost, Amsterdam
Zoë Sheppard, leerling Montessori College Oost, Amsterdam
Mei-mei Koekkoek, docent Montessori College Oost, Amsterdam
Radojka Matic, docent Montessori College Oost, Amsterdam
In deze themagroep houden twee leerlingen uit leerjaar 4 van het vmbo een presentatie over hun eindproduct dat ze hebben ontwikkeld voor het vak innovatieve techniek. Dezelfde presentatie hebben ze eerder op hun school gehouden in het kader van hun meesterproef, een examenopdracht. De deelnemers analyseren de ingezette taalcompetenties en verkennen samen hoe die versterkt kunnen worden door samenwerking met de docent Nederlands.
De themagroep start met de presentaties van de leerlingen volgens het model van de vier P’s: probleem, plan, product, presentatie. Zoë Sheppard presenteert het lampje dat ze heeft ontworpen als oplossing voor het feit dat ze te weinig licht had op haar kamer. Serge Berkman houdt een presentatie over de ‘scratchworx’, een mengpaneel voor dj’s en vj’s om geluid, foto’s en video te combineren.
Tijdens deze powerpoint presentaties van de leerlingen inventariseren de deelnemers de taalcompetenties die daarmee ontwikkeld worden. Een korte nabespreking levert het volgende overzicht van taalcompetenties op:
- samenvatten
- formuleren
- presenteren
- schrijven
- interviewen
- product beschrijven
- proces beschrijven
- instructie geven
- begrippen uitleggen
- vaktaal begrijpen en gebruiken
- afbeeldingen uitleggen
- aansluiten bij niveau van publiek
- concretiseren
- publiek boeien
- plannen
- teksten indelen
- inleven
Vervolgens formuleren deelnemers in drietallen één vraag voor de leerlingen en één voor hun docenten. Dit leidt tot een levendig gesprek over onder andere de volgende onderwerpen:
- Verschillen in taalgebruik in powerpoint presentaties: de ene leerling gebruikt hele zinnen en de andere steekwoorden. Ze kunnen beide hun keuze goed motiveren.
- Lastige momenten tijdens het project: de leerlingen hebben momenten gekend waarop ze het niet meer zagen zitten, maar ze zijn doorgegaan omdat het voor hun eindexamen was en omdat het goed aansloot op hun vervolgopleiding.
- Eigen keuze: leerlingen mogen zelf kiezen welk product ze willen maken voor hun meesterproef. De docenten hebben een adviserende rol.
- Begeleiding: de vakinhoudelijke begeleiding wordt gedaan door een kernteam bij innovatieve techniek en de begeleiding op taal wordt indien mogelijk door de docent Nederlands verzorgd. Die probeert onderdelen van het project in haar lessen te verwerken. In de praktijk komt het erop neer dat ook docenten van innovatieve techniek ook ondersteuning in Nederlands geven.
- Curriculum achter het project: leerlingen beginnen in het derde leerjaar met innovatieve techniek. Dan wordt er een basis gelegd voor het werken met de vier P’s, waarbij de mate van sturing door de docent per leerjaar verschilt. Het is een soort slingerbeweging waarin men de juiste balans zoekt tussen docent- en leerlingsturing.
Het laatste onderdeel van de themagroep bestaat uit het formuleren van tips om de taalcompetenties te versterken door samenwerking met de docent Nederlands. Hoe zou je die samenwerking kunnen vormgeven en wat zijn belangrijke aandachtspunten?
Suggesties:
- train vakdocenten in leesstrategiën (schrijf, luister, spreek)
- laat vakdocenten en docenten Nederlands het voordeel ervaren
- benut leerlingen om vakdocenten ‘om’ te krijgen
- denk vanuit ‘VAK’
- korte lijnen à flexibele lessen
- respecteer docent Nederlands als expert en iedere docent = taaldocent
In een korte terugblik op de themagroep laten de deelnemers merken dat ze zeer onder de indruk zijn van de kwaliteit van de presentaties van de leerlingen en dat ze hun enthousiasme aan collega’s willen overbrengen.