Henny Jacobs (SLO) werkt in opdracht van de OVDB (het landelijk orgaan voor de Zorg en welzijn) als projectleider aan het ontwikkelen van praktijkboeken voor de leerwerktrajecten voor deze sector. In het bijzonder gaat het om verzorging, welzijn, facilitaire dienstverlening en sport en bewegen. Voor al deze disciplines wordt één gezamenlijk praktijkboek gemaakt.

Het praktijkboek is deels gereed en kan ingezien worden op de website van de OVDB (www.ovdb.nl). Henny Jacobs: "Het is bedoeld als een handvat voor de leerling, de docent en de werkplekbegeleider. De leerling bereidt zich op school door middel van een beperkte hoeveelheid theorie en een aantal oefeningen voor op zijn werkperiode. Hij maakt op basis hiervan voor zichzelf een korte samenvatting of reminder, zodat hij de belangrijkste informatie ter plekke beschikbaar heeft."

Sociaal-communicatieve vaardigheden

Henny Jacobs vindt dat in leerwerktrajecten veel aandacht besteed moet worden aan de sociaal-communicatieve vaardigheden. "De vraag is echter: hoe pak je dat aan? De werkplekbegeleider weet niet altijd met welke type leerling hij te maken krijgt, wat hij van deze leerling kan verwachten en hoe hij er op een pedagogisch-didactisch verantwoorde manier mee om moet gaan. Er is een spanningsveld tussen wat de leerling kan en mag. Dit is afhankelijk van het bedrijf of instelling, van de werkplekbegeleider en van de leerling. Men is vaak huiverig om de leerling meer verantwoordelijkheid te geven. Soms kan een leerling meer dan men denkt en omgekeerd. Het is een kwestie van aftasten. De kunst is om opdrachten te bedenken die aantrekkelijk en uitdagend zijn voor de leerlingen en die het werkveld óók tevreden stellen. Dat is schipperen, want in de ene instelling mag een leerling amper een kind een luier omdoen, terwijl dat in een andere instelling wel mag. Dat ligt heel gevoelig en maakt de ontwikkeling van leermaterialen soms wat lastig. Aan de andere kant horen we van de kant van de docenten vaak: dáár zaten we nu juist op te wachten."

Nieuwe ideeën

Het praktijkboek sluit aan bij de eindtermen van de sector Zorg & welzijn van het vmbo, zeker ook wat betreft het aanleren van sociaal-communicatieve vaardigheden. Aan de orde komen onder meer kennis maken, een telefoongesprek voeren, een boodschap doorgeven en het uitleggen van de bediening van een apparaat, bijvoorbeeld de afstandbediening van de televisie. Henny Jacobs: "Dat zijn heel talige opdrachten. Op dat moment wordt de invloed van Taalgericht Vakonderwijs merkbaar. We maken gretig gebruik van de nieuwe ideeën die we uit die hoek aangereikt krijgen. Bijvoorbeeld: hoe pak je dat uitleggen van zo’n apparaat nu aan? De ontwikkelaars van het materiaal zijn docenten huishoudkunde of gezondheidskunde. Die hebben vaak wel het onderdeel omgangskunde in hun programma, maar zijn natuurlijk niet primair taalgericht. Gelukkig hebben we deze vakdocenten en ook de OVDB ervan kunnen overtuigen dat de factor taal een grote rol speelt in een leerwerktraject. Het is een ander soort taalgebruik dan de leerlingen gewend zijn. Ze moeten zich opeens professioneel opstellen. Dat is anders dan thuis of op school. Je taal is een visitekaartje. Het gaat er niet alleen om hoe je eruit ziet, maar ook wat er uit je mond komt. Zeker bij Zorg en welzijn. Dat professionele taalgebruik wordt onder meer geoefend met behulp van rollenspellen en simulaties op school. Dit wordt aangestuurd vanuit het praktijkboek."